İlaca erişimde 36 ülke arasında son sıradayız

Vatandaşların en temel hakkı olan sağlığa ve ilaca erişim, giderek büyüyen bir krize dönüşüyor. Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği (AIFD) ve Avrupa İlaç Üreticileri ve Dernekleri Federasyonu'nun (EFPIA) verilerine göre hazırlanan güncel raporlar, Türkiye'deki hastaların özellikle yeni nesil tedavilere ulaşmakta yaşadığı zorlukları gözler önüne seriyor. Türkiye, incelenen 36 Avrupa ülkesi arasında ilaca erişimde son sırada yer alıyor.

Nefes'ten Şehriban Kıraç'ın haberinde; krizin temelinde yatan üç ana faktör sıralanıyor. Vatandaşın alım gücündeki sert düşüş ve gelir erimesi, ilaç ruhsatlandırma süreçlerinin çok uzun sürmesi ve özellikle yenilikçi ilaçların kamunun geri ödeme listelerine alınmaması krizin temel nedenleri arasında yer aldı.

YENİLİKÇİ İLAÇLARDA TABLO GİDEREK KARARIYOR

Avrupa'da hastaların yeni nesil tedavilere erişimi artarken, Türkiye'de bu oran endişe verici boyutlarda geriliyor. Avrupa'daki hastalar, kullanıma sunulan 173 yenilikçi ilacın büyük bir kısmına devlet güvencesiyle ulaşabilirken, Türkiye'de bu ilaçlara erişim neredeyse durma noktasına geldi.

Sadece devletin tam geri ödemesi değil; kısıtlı erişim (yurt dışı ilaç listesi aracılığıyla) ve hastanın cebinden yaptığı kişisel ödemeler dahil edildiğinde bile Türkiye'deki toplam erişim oranı hızla düşüyor. 2021 yılında yüzde 21 olan bu "toplam erişim" oranı, 2024 yılı itibarıyla 8 puanlık sert bir kayıpla yüzde 13'e gerileyerek Türkiye'yi Avrupa'da son sıraya demirledi.

KÜRESEL ÇAPTA PAZAR GİRİŞİ VE UÇURUM

Türkiye'nin de aralarında bulunduğu 26 OECD ülkesi ve ABD'de piyasaya sürülen 287 yeni ilacın pazara giriş zamanlaması ve bulunabilirliği incelendiğinde, ortaya küresel bir uçurum çıkıyor. Gelişmiş ülkeler yeni tedavileri hızla vatandaşlarına sunarken, Türkiye'de hastalar bu yeniliklerden mahrum kalıyor.

Piyasaya çıkan 287 yeni ilaca ülkelerin erişim durumu ABD’de yüzde 74(212 ilaç), Almanya yüzde 52(149 ilaç), İngiltere, Japonya, Avusturya yüzde 43(122 ilaç) ile yer alırken, Türkiye yüzde 4 ile sadece 12 ilaca erişebiliyor.

Yenilikçi ilaçlara ayrılan bütçe payı da bu tabloyu destekliyor. Yeni ilaçların toplam reçete harcamalarındaki payı ABD'de yüzde 12.8, diğer OECD ülkelerinde ortalama yüzde 6.9 iken; Türkiye'de bu oran yalnızca yüzde 0.5 seviyesinde kaldı.

SAĞLIK HARCAMALARI GSYH'NİN GERİSİNDE

AIFD ve EFPIA'nın Sürdürülebilir Değer Bazlı İlaç Fiyatlandırma ve Geri Ödeme Raporu, Türkiye'nin sağlığa ayırdığı bütçenin OECD standartlarının çok gerisinde kaldığını belgeliyor.

Pandemi dönemi olan 2020-2021 yıllarında Covid-19'un etkisiyle Türkiye'de cari sağlık harcamalarının Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) içindeki payı geçici bir artışla yüzde 4.6'ya çıkmıştı. Ancak pandemi sonrası dönemde sağlığa ayrılan pay hızla daraldı.

Sağlık, 10 Haziran 2026 12:10