Tüm dünyayı tedirgin eden artış

ABD ve İsrail’in İran’a saldırıları ile başlayan savaşla birlikte Hürmüz Boğazı’nın kapanması piyasaları ve ekonomileri oldukça olumsuz etkiliyor. Petrol taşımacılığının en kilit geçiş noktalarından birinin kapanması ile birlikte Brent petrol oldukça dalgalı bir seyir izliyor.

Brent petrolün varil fiyatı savaşın başından bu yana yüzde 33,4 artarken ons altın ise yüzde 12,7 değer kaybetti.

Hürmüz Boğazı’nın kapanması sadece petrol fiyatlarını etkilemedi. Tedarik zincirindeki kırılma gübre fiyatlarının ciddi şekilde artmasına neden oldu.

Dünya gazetesinin derlediği habere göre, gübre vadeli işlemleri, petrol ve altın gibi emtialara kıyasla daha düşük işlem hacmine sahip olduğu için fiyatlarda dalgalanma daha sert yaşanırken savaş öncesinde 400-490 dolar civarında seyreden azotlu gübre savaş sonrası 700 dolara kadar yükseldi.

Oxford Economics'in dün yayınladığı notta da savaşın başlamasından bu yana ürede yüzde 50, amonyakta yüzde 20 fiyat artışları yaşandığı belirtildi. Potasyumlu ve kükürtlü gübre fiyatlarında da ciddi artışlar kaydedildi.

Küresel tedarikçilerin büyük kısmı Hürmüz'deki tıkanma nedeniyle hareket edemezken, azot bazlı gübrelerin en önemli üreticisi ve en büyük ihracatçılarından İran ise savaşın merkezinde. Tedarik zincirindeki bu kırılmanın ise önce tarımı ardından gıda sektörünü vuracağı endişeleri artıyor.

GIDA ENFLASYONUNDA ARTIŞ ENDİŞESİ

Ninety One’da Küresel Doğal Kaynaklar yöneticisi Dawid Heyl, özellikle azotsuz tarımın mümkün olmadığını belirterek azot gübresinin bir sezon bile atlanamayacağını ifade ediyor.

Durumun daha kötüye gideceğinden endişe duyan Heyl, "Bu durum birçok coğrafyada mısır, arpa, buğday gibi temel mahsullerde tarımsal verimliliği derinden etkileyebilir" dedi, son 4 haftada gübre vadeli işlemlerinde çift haneli fiyat artışı görüldüğünü belirtti.

Tarımı vuran gübre krizinin bir sonraki adımda temel gıda maddelerinin fiyatlarına da yansıyacağı belirtiliyor. Tarımsal verimde yüzde 5'lik düşüşün bile gıda enflasyonunu körükleyeceğini belirten analistler gelişmekte olan ülkelerin bu krizden daha derin etkileneceğini belirtiyor.

TÜRKİYE’DE ALINAN ÖNLEMLER

Türkiye ise gübre arzı krizine karşılık önlemleri artırdı. Tarım ve Orman Bakanlığı önlemler kapsamında 81 il valiliğine gönderilen genelgeyle 2016'dan beri yasak olan amonyum nitrat gübresinin tarımda kullanılmasına izin verdi.

Üreticilerin ihtiyaç duyacağı gübre stoklarının yeterli seviyede olduğunu bildiren bakanlık güzlük ekilişler için üst gübre, yazlık ekilişleri için de taban gübresinin yoğun kullanıldığı ilkbahar döneminde yüzde 6,5 olan gümrük vergisini sıfıra indirdi.

Ayrıca amonyum nitrat ve kalsiyum amonyum nitrat gübrelerinin ihracatı durduruldu.

Ekonomi, 25 Mart 2026 08:27